IBAN, tüm dünyada yapılan para transferlerinin yanlış hesap numarasına gönderilmesini önlemek ve benzeri hatalara sebebiyet vermemek için hazırlanmıştır. Uygulama ilk olarak Avrupa Birliği ülkelerinde kullanılmış, bir hesap numarası standartıdır.
Her ülkenin ve her bankanın hesap numaralarının uzunlukları ve biçimleri farklı olduğundan, bir başka bankadaki bir hesaba para transferi yapmak için bankalara başvuran müşteriler yanlış hesap numarası kullandıklarında, karşı bankada paranın aktarılacağı doğru adres bulunamamaktadır; ve sonucunda havale göndericiye geri dönmektedir. Bankalarda çok ciddi zaman ve iş gücü kaybına neden olan bu gibi durumlarda, aktarılacak paranın doğru adresini bulmak için alıcı bankada birçok işlem yapıldığından, göndericiden ek masraflar istenmektedir.
Bu gibi olumsuzlukların önlenmesi için Avrupa Birliğindeki tüm ülkelerinin para transferlerinde ortak bir hesap numarası standardı kullanması Avrupa Birliği düzenlemeleri ile sağlanmıştır. IBAN- International Bank Account Number (Uluslararası Banka Hesap Numarası) adı verilen bu hesap numarası standardı, para transferlerindeki bu hataları önleyecek özellikleri içerir:
+ Avrupa Birliği Standardı çerçevesinde en fazla 34 basamak uzunluğunda olan IBAN’ın ilk iki hanesi, tüm ülkelerde standart olmak üzere ait olduğu hesabın ülke kodunu ve iki haneli kontrol rakamını içermektedir. Kontrol rakamları, IBAN’ın içerisinde bulunan diğer rakamlar üzerinde bir takım hesaplamalar yapılarak ulaşılabilen rakamlardır. Bu hesaplamalar standart ve herkesçe bilinen bir yöntem ile yapılmaktadır ve IBAN kullanan bütün ülkeler kontrol basamaklarını bu hesaplama standardına uygun şekilde hesaplamaktadır. Bu nedenle, IBAN’ın içerisindeki basamaklardan biri veya fazlası yanlış veya eksik yazılırsa, yukarıda sözü edilen standart hesaplama yapıldığında IBAN’ın içerisindeki kontrol rakamından farklı bir rakama ulaşılacak ve IBAN’ın yanlış olduğu ortaya çıkacaktır.
+ 34 basamak uzunluğunu aşmamak ve ilk 4 hanede ülke kodu ile kontrol basamaklarını içermek koşulu ile her ülke kendisine ait IBAN’ların basamak sayısı ve biçimini gösteren ülke IBAN standartını serbestçe belirleyebilmektedir. Ülkeler, belirledikleri IBAN basamak sayısı ve biçimini IBAN kullanan diğer ülkelere duyurmaktadır. Bu sayede, her ülke diğer bir ülkeye ait IBAN’ın uzunluğunu da kontrol edebilmektedir.
Bu özellikleri sayesinde IBAN, para transferi talebi gönderici bankaya ulaştığında alıcı bankaya transfer mesajını göndermeden kendi içerisindeki özel ve standart hesaplama yöntemi ile kontrol edilebilmekte ve yanlış bir IBAN ile yapılmak istenen para transferi başlamadan engellenmiş olmaktadır.
IBAN, var olan hesap numaralarının yok edilmesini ya da bu numaraların para transferinde kullanılmamasını gerektirmemektedir. Uygulamada para transferine konu olan her hesabın numarasının yanı sıra bu hesaba bir de IBAN üretilmektedir. Para transferlerinde IBAN’ın kullanılması durumunda yukarıda sözü edilen avantajlar elde edilmektedir. Bunula birlikte IBAN kullanımının zorunlu tutulduğu ülkelerin dışındaki müşteriler istedikleri takdirde IBAN kullanmaksızın mevcut hesap numarası ile para transferi yapabilirler.
IBAN, sağladığı bu tür faydalar nedeniyle Avrupa Birliği ülkelerinin yanı sıra diğer bazı ülkeler tarafından da kabul görmüş ve uygulanmaktadır. Bazı ülkeler, IBAN’ı yurtiçi para transferi işlemlerinde de kullanmaya karar vermişler; bazı ülkeler de aralarındaki ve kendi sınırları dahilindeki para transferleri için IBAN kullanımını zorunlu hale getirmişlerdir.
Amaç yapılacak olan her türlü para biriminden para aktarımını mümkün olduğu kadar hatasız ve en düşük masraf ile yapabilmektir.
